Ars Ambian. rec. G

Ars Ambian. rec. G 3, 13 - 4, 8

313474Item femininum nomen in -ium ita declinatur in 475secunda declinatione: nominatiuo singulari, haec Gligerium; 476genetiuo, huius Gligerii; datiuo, huic Gligerio; accusatiuo, hanc 477Gligerium; uocatiuo, o Gligerium; ablatiuo, ab hac Gligerio; et non 478habet pluralem numerum quia proprium est. Et ita declinantur 479Suffronium, Fronisium, Dortium. 480 14480Sunt alia nomina in ista declinatione masculini generis 481in singulari et neutri generis in plurali numero, ut hic Tartarus, 482hic iocus et in plurali numero, haec Tartara, haec ioca. 483Est aliut nomen neutri generis in singulare et feminini 484generis| in plurali, ut hoc ballenium, et in plurali h[e]ae balleniae; 485et hoc caepum, et in pluralis h[e]ae caepae. 486Sunt alia nomina in ista declinatione non habentia nisi 487pluralem numerum tantum, ut arma, castra. 488Est aliut nomen non habens nisi ablatiuum singularem 489tantum, ut tabo; et si alia nomina inuenies lege. 490 41491Incipit tertia declinatio 492.Quomodo intelleguntur nomina tertiae declinationis 493in ultimis sillabis? M. Ita intelleguntur: nominatiuus huius 494declinationis multas formas habet in singulari numero atque 495aliquando breuis, aliquando longus. Omnia latina nomina 496quae in tercia declinatione declinantur, aut in e, ut rete, 497aut in o, ut uirgo, aut in el ut mel, aut in il, ut uigil, aut 498in ul, ut consul, aut in en, ut carmen, aut in or, ut doctor, 499aut in ut, ut caput, terminantur. Nominatiuuus et uocatiuus 500breues sunt, quia semper in tertia declinatione similes sunt. 501Quae uero nomina terminantur aut in as, ut facultas, aut in 502on, ut Memmon, aut in c, ut allec, aut in duas consonantes, 503ut mons, glans, dens, mercs, urbs, aut in x duplicem, ut rex, 504aut monosillaba in ol, ut sol, aut in al, ut sal, aut in ur, ut 505fur, aut in -ar, ut far, aut in es,| ut pes, aut in is, ut glis uis, aut 506in er ut uer, aut in us, ut pus, aut in os, ut ros, aut in ors, 507ut sors, aut in or, ut cor, nominatiuo et uocatiuo longi sunt. 508Dissillaba in er, ut pater, frater, aut in ar, ut Cesar, et omnia 509neutra in a, ut dogma, anathema, aut in ur, ut femur, aut in 510is, ut omnis, nominatiuo et uocatiuo breues sunt. Genetiuus 511singularis tertiae declinationis in is exit semper et breuis 512est. Datiuus in i longus est semper. Accusatiuus in em aut 513in im breuis est. Vocatiuus regulam nominatiui sequitur, 514ut diximus, in longitudine et in breuitate. Ablatiuus in e 515breuis est, excepto fame; quando uero in i, longus est, ut ab 516hac naui. Nominatiuus et uocatiuus et accusatiuus plurales 517in masculino et feminino genere in es terminantur et longi 518sunt; in neutro uero in a exeunt et breues sunt. Genetiuus et 519datiuus et ablatiuus plurales in tertia declinatione breues sunt; 520et in bus terminantur datiuus et ablatiuus; genetiuus pluralis 521i ante -um habet, ut nauium; aliquando non habet, ut regum. 522Masculina et neutra que in us terminantur in tertia 523declinatione breuia sunt, ut lepus; neutra, ut tempus, nemus et 524reliqua. Feminina uero aliquando producuntur in nominatiuo 525et in uocatiuo, ut uirtus, iuuentus, senectus. Omnia nomina| 526communia trium generum in ix, ut felix, in ens ut [ut] 527uechimens, in ans, ut constans, in ox, ut atrox, aut in ax, ut rapax, 528in i mittunt ablatiuum et i ante um habent in genetiuo 529plurali; sed quando propria sunt in e mittunt ablatiuum, ut a 530Felice, Vechimente et reliqua. Omnia nomina que habent nominatiuum 531similem genetiuo, ut haec nauis, omnis, ignis, turris, 532ratis, in i mittunt ablatiuum singularem, licet raro in e; et quae 533habent accusatiuum singularem in im, ut puppis puppim, sitis 534sitim, securis securim, febris febrim, coruis coruim, beluis beluim. Et 535nomina neutra adiecta in e, ut hoc uitale, hostile, in i mittunt 536ablatiuum singularem. Fortia enim nomina in e, ut hoc mare, 537ut hoc rete, aliquando in i, aliquando in e mittunt ablatiuum 538singularem. Quae duabus crescunt syllabis ablatiuum in i 539mittunt, ut hic suppellex, huius suppellectilis, ab hoc suppellectili; ita 540preceps, anceps. 2540. Quot litteras finales et quot terminationes habet 541tertia declinatio in nomine? M. IIII uocales finales habet, id 542est a,e,i,o:a, ut dogma; e, ut sedile; i, ut frugi; o, ut Cato; 543et V semiuocales habet, id est n, l, r, s, x: n, ut flumen; l, 544ut uigil; r, ut pater; s, ut pes; x, ut felix; et du|as mutas habet, 545id est c et t: c, ut lac; t, ut caput. L et unam terminationes 546habet, id est a, al, an, ar, as, ax, ac, ans, ars, arcs, abs, 547e, el, en, er, es, ex, ec, et, ens, ers, ebs, eps, ems, 548ercs, i, il, in, ir, is, ix, it, irs, ips, o, ol, on, or, os, 549ox, ons, ors, ops, ul, ur, us, ux, ut, urbs, ubs, uns. 550 3550. Quot genera inueniuntur in a in tercia declinatione? 551M. Dua genera inueniuntur, id est femininum, ut haec ebdomada 552huius ebdomadis, et neutrum, hoc dogma huius dogmatis, hoc 553emblima, hoc ceriuma, hoc teriuma, hoc toriuma et reliqua. 554. Quot genera inueniuntur in -al uel in -an in tertia 555declinatione. M. Dua genera, id est masculinum, ut hic Hannibal, 556hic Titan, hic Alcman, et neutrum, hoc animal, hoc crismal. 557. Quot genera inueniuntur in ar in tercia declinatione in 558nomina? M. IIII genera inueniuntur; masculinum, ut hoc Cesar, 559femininum, ut haec far, neutrum, ut hoc exemplar, ... 560. Quot genera inueniuntur in as in tertia declinatione? 561M. IIII, id est, masculinum, ut hic mas, femininum, ut haec 562voluntas, neutrum, ut hoc uas, commune trium generum, ut hic 563et haec et hoc obtimas. 564. Quot genera inueniuntur in ax in tertia declinatione? 565M. IIIa genera, id est masculinum, ut hic Aiax, femininum, ut 566haec pax, commune trium generum, ut hic et haec et hoc rapax, 567locax, capax.| 568. Quot genera inueniuntur in ac in tertia declinatione? 569M. Unum genus, id est neutrum, ut hoc lac. 570. Quot genera inueniuntur in ans in tertia declinatione? 571M. Trea genera, id est masculinum, ut hic gigans, femininum, ut 572haec glans, commune trium generum, ut hic et haec et hoc amans. 573. Quot genera inueniuntur in ars in tertia declinatione? 574M. II genera inueniuntur, masculinum, ut hic Mars, femininum, 575ut haec pars. 576. Quot genera inueniuntur in arcs? M. Unum, id est 577femininum, ut haec arcs huius arcis. 578. Quot genera inueniuntur in abs? M. Unum, id est 579femininum, ut haec trabs huius trapis. 580. Quot genera inueniuntur in ancs? M. Unum, id est 581femininum, ut haec lancs huius lancis. 582. Quot genera inueniuntur in e in tertia declinatione? 583M. Unum genus, id est neutrum, ut hoc sedile, hoc mirabile. 584. Quot genera inueniuntur in el? M. Trea genera, id est 585masculinum, ut hic Daniel huius Danielis, femininum, ut haec 586Rachiel huius Rachielis, neutrum, ut hoc mel huius mellis. 587. Quot genera inueniuntur in en in tertia declinatione? 588M. IIa genera, id est masculinum, ut hic penten, neutrum, ut hoc 589flumen, hoc nomen, hoc pronomen et reliqua. 590. Quot genera inueniuntur in er in IIIa declinatione? 591M. IIII genera, id est masculinum, ut hic pater, femininum, 592ut haec mater, neutrum, ut hoc cadauer, commune duorum 593generum, ut hic et haec pauper.| 594. Quot genera inueniuntur in es? M. IIII genera, id est 595masculinum, ut hic miles, femininum, ut haec seges, neutrum, ut 596hoc aes, commune trium generum, ut hic et haec et hoc teres. 597. Quot genera inueniuntur in ex? M. III, id est masculinum, 598ut hic iudex, femininum, ut haec lex, commune trium 599generum, ut hic et haec et hoc duplex. 600.Quot genera inueniuntur inec? M. Unum, id est neutrum, 601ut hoc adlec. 602. Quot genera inueniuntur in et? M. Unum neutrum ut 603hoc Nepet. 604. Quot genera inueniuntur in ens? M. IIIa genera, id est 605masculinum, ut hic dens, femininum, ut haec mens, commune 606trium generum, ut hic et haec et hoc uechimens. 607. Quot genera inueniuntur in ers? M. Unum, id est 608commune trium generum, ut hic et haec et hoc solers. 609. Quot genera inueniuntur in eps? M. IIIa genera, id 610est masculinum, ut hic adeps, commune duorum generum, 611hic et haec princeps, commune trium generum ut hic et haec et 612hoc manceps. 613. Quot genera inueniuntur in ebs? M. IIa genera, id est 614masculinum, ut hic caeleps, femininum, ut haec plebs. 615. Quot genera inueniuntur in ercs? M. Unum, id est 616femininum, ut haec mercs. 617. Quot genera inueniuntur in ems? M. Unum, id est 618femininum, ut haec hiemps. 619. Quot genera inueniuntur in i in tertia declinatione? 620M. II, id est neutrum, ut hoc gummi, hoc sinapi, quae abtota 621sunt genetiuus huius gummis, huius sinapis , commune| 622trium generum, ut hic et haec et hoc frugi, et nihili, quamuis 623inuenitur in neutro nihilum nihili. 624. Quot genera inueniuntur in il? M. IIIa genera, id est 625masculinum, ut hic uigil, femininum, ut haec Tanchil, commune 626duorum, ut hic et haec mugil. 627. Quot genera inueniuntur in ir? M. IIa genera, id est 628neutrum, ut hoc ir, quod indeclinabile est, et hoc Gradir id 629est nomen ciuitatis , commune duorum generum, ut hic et 630haec martyr. 631. Quot genera inueniuntur in is? M. Trea genera, id est 632masculinum, ut hic panis, femininum, ut haec mensis, commune 633duorum generum, ut hic et haec omnis. 634. Quot genera inueniuntur in ix? M. IIIa genera, id est 635masculinum, ut hic calix, femininum, ut haec pix, commune 636trium generum, ut hic et haec et hoc felix; et omnia nomina quae 637in -ix finiuntur in cis et in -gis mittunt genetiuum singularem, 638excepto pauca nomina, nox, nix. 639. Quot genera inueniuntur in o? M. IIIIor genera, id est 640masculinum, ut hic Cato, femininum, ut haec Dido, commune 641duorum generum,ut hic et haec uirgo, commune trium generum, 642ut hi et hae et haec octo. 643. Quot genera inueniuntur in ol? M. Unum, id est 644masculinum, ut hic sol. 645. Quot genera inueniuntur in on? M. IIa genera, id est 646masculinum, ut hic ficon, femininum, ut haec Babilon. 647. Quot genera in or? M. IIIIor| genera, id est masculinum, 648ut hic praetor, lector, scriptor, femininum, ut haec soror, uxor, arbor, 649neutrum, ut hoc cor, ebor, guttor, fulgor item fulgorem et fulgora 650uidetur facere, commune duorum generum, ut hic et haec 651melior, terribulior, mirabilior. 652. Quot genera inueniuntur in os? M. IIII genera, id est 653masculinum, ut hic [c]ros, femininum, ut haec dos, neutrum, ut 654hoc os, commune duorum generum, ut hic et haec sacerdos. 655. Quot genera inueniuntur in ox? M. IIIa genera, id est 656masculinum, ut hic Allabrox, hic esox, femininum, ut haec uox, haec 657nox, commune trium generum, ut hic et haec et hoc atrox, uelox. 658. Quot genera inueniuntur in ons? M. III genera, id est 659masculinum, ut hic mons, femininum, ut haec frons huius frontis, 660commune trium generum, ut hic et haec et hoc insons. 661. Quot genera inueniuntur in ors? M. IIa genera, id est 662femininum, ut haec mors, commune trium generum, ut hic et 663haec et hoc excors. 664. Quot genera in obs? M. Unum genus, id est commune 665trium generum, ut hic et haec et hoc inops. 666. Quot generum in ul? M. IIa genera, masculinum, ut hic 667consul, presul, neutrum, ut hoc Mutul, hoc Suthul. 668. Quot genera in ur? M. IIIa genera, id est masculinum, 669ut hic fur, femininum, ut haec turtur, neutrum, ut hoc femur. 670. Quot genera in us? M. V genera, id est masculinum, 671ut hic lepus et dicunt alii quod non inuenitur nomen 672masculinum| in us in tertia declinatione nisi istud nomen 673quod dicitur lepus , femininum, ut haec uirtus, haec senectus, 674haec iuuentus, neutrum, ut hoc opus, hoc nemus, commune trium 675generum, ut hic et hec et hoc uetus, ligus, promiscuum, ut 676haec mus. 677. Quot genera inueniuntur in us? M. Unum genus, id est 678neutrum, ut hoc ius huius iuris. 679. Quot genera inueniuntur in ux? M. IIIa genera, id 680est masculinum, ut hic dux, femininum, ut haec lux, commune 681trium generum, ut hic et haec et hoc atrox. 682. Quot genera inueniuntur in ut? M. Unum genus, id est 683neutrum, ut caput. 684. Quot genera inueniuntur in ubs? M. I, id est femininum, 685ut haec nubs. 686. Quot genera in uns? M. I, id est masculinum, ut hic caruns. 687Si quis inuenerit plus de generibus in istas terminationes 688praedictas legat et recollegat et dimittat mihi misero quod 689audaciter dixi. 4690. Quomodo declinatur nomen femininum in a in 691tertia declinatione? M. Ita declinatur: nominatiuo singulari, 692haec ebdomada; genetiuo, huius ebdomadis; datiuo, huic ebdomadi; 693accusatiuo, hanc ebdomadam; uocatiuo, o ebdomada; ablatiuo, ab 694hac ebdomade; et pluraliter: nominatiuo, hae ebdomades; genetiuo, 695harum ebdomadum; datiuo, his ebdomadibus; accusatiuo, has 696ebdomades; uocatiuo, o ebdomades; ablatiuo, ab his ebdomadibus.| 697. Quomodo declinatur nomen neutrum in a in tercia 698declinatione? M. Ita declinatur: nominatiuo singulari, hoc 699dogma; genetiuo, huius dogmatis; datiuo, huic dogmati; accusatiuo, 700hoc dogma; uocatiuo, o dogma; ablatiuo, ab hoc dogmate; et 701pluraliter: nominatiuo, haec dogmata; genetiuo, horum dogmatum; 702datiuo, his dogmatibus; accusatiuo, haec dogmata; uocatiuo, o 703dogmata; ablatiuo, ab his dogmatibus. Et ita declinantur scema, 704emblima, ceriuma, teriuma, toriuma, caeliuma, baptisma, carisma, 705enigma, paradigma, toregma, onoma, antonoma, rema, epirema; et 706haec omnia nomina nominatiui terminatione et penultima 707genetiui corripiuntur. Et una sillaba in oblicis casibus 708crescunt, excepto accusatiuum et uocatiuum singularem. 709Nomina ista greca neutra, ut ait Priscianus, antiquissimi 710secundum primam declinationem sepe protulerunt genere 711feminino. 712 5712. Quomodo declinatur nomen masculinum in al in 713tertia declinatione? M. Ita declinatur: nominatiuo singulari, 714hic Hannibal; genetiuo, huius Hannibalis; huic Hannibali; hunc 715Hannibalem; uocatiuo, o Hannibal; ablatiuo, ab hoc Hannibali; et 716non habet pluralem numerum quia proprium est, et cetera. 717. Quomodo declinatur nomen neutrum in al? M. Ita 718declinatur: nominatiuo singulari, hoc animal, huius animalis, 719huic animali, hoc animal, o animal, ab hoc animali;| et pluraliter: 720nominatiuo, haec animalia, horum animalium, his animalibus, haec 721animalia, o animalia, ab his animalibus. 6722. Quomodo declinatur nomen masculinum in ar? 723M. Ita declinatur: nominatiuo singulari, ut hic Cesar; genetiuo, 724huius Cesaris, huic Cesari, hunc Cesarem, o Cesar, ab hoc Cesare; et 725non habet pluralem numerum, quia proprium est. 726. Quomodo declinatur nomen femininum in ar? M. Ita 727declinatur: nominatiuus singularis, haec far, huius farris, huic farri 728et reliqua; et pluraliter: nominatiuo, hae farr[a]es et reliqua. 729. Quomodo declinatur nomen neutrum in ar? M. Ita 730declinatur: nominatiuo singulari, hoc exemplar; genetiuo, huius 731exemplaris; datiuo, huic exemplari; accusatiuo, hoc exemplar; 732uocatiuo, o exemplar; ablatiuo, ab hoc exemplari; et pluraliter: 733nominatiuo, haec exemplaria; horum exemplarium; datiuo, his 734esemplaribus; accusatiuo, haec exemplaria; o exemplaria; ab his 735exemplaribus, et cetera. 736. Quomodo declinatur nomen commune trium generum 737in ar? M. Ita declinatur: nominatiuo singulari, hic et haec et hoc 738par; genetiuo, huius paris; datiuo, huic pari; accusatiuo masculino et 739feminino genere hunc et hanc parem, et neutro hoc par; uocatiuo, 740o par; ablatiuo, ab hoc et ab hac et ab hoc pare uel pari; et pluraliter: 741nominatiuo masculino et feminino genere, hi et hae pares, et 742neutro haec paria; genetiuo, horum et harum et horum parium; 743datiuo, his pari|bus; accusatiuo masculino et feminino genere, hos 744et has pares, et neutro haec paria; uocatiuo masculino et feminino 745genere o pares, et neutro o paria; ablatiuo, ab his paribus. 7746. Quomodo declinatur nomen masculinum in as? 747M. Ita declinatur: nominatiuo singulari, hic mas; genetiuo, huius 748maris; datiuo, huic mari et reliqua; et pluraliter: nominatiuo, hi 749mares et reliqua. 750. Quomodo declinatur nomen femininum in as? M. Ita 751declinatur: nominatiuo singulari, haec uoluntas; et pluraliter: 752nominatiuo, hae uoluntates et reliqua. 753. Quomodo declinatur nomen commune trium generum 754in as? M. Ita declinatur: nominatiuo singulari, hic et haec 755et hoc obtimas; genetiuo, huius optimatis; datiuo, huic optimati; 756accusatiuo masculino et feminino genere hunc et hanc obtimatem, 757et neutro hoc optimas; uocatiuo, o obtimas; ablatiuo, ab hoc et ab 758hac et ab hoc obtimate uel obtimati; et pluraliter: nominatiuo 759masculino et feminino genere, hi et hae optimates, et neutro haec 760obtimatia; genetiuo, horum et harum et horum obtimatium, datiuo, 761his obtimatibus; accusatiuo masculinuo et feminino genere hos 762et has optimates, et neutro haec obtimata uel obtimatia; uocatiuo 763masculino et feminino genere, o obtimates, et neutro, o obtimata 764uel obtimatia; ablatiuo, ab his obtimatibus. 8765. Quomodo declinatur nomen masculinum inax?M. Ita 766declinatur: nominatiuo singulari, hic Aiax; genetiuo, huius Aiacis; 767datiuo,|huic Aiaci; accusatiuo, hunc Aiacem; uocatiuo, o Aiax; ablatiuo, 768ab hoc Aiace; et non habet pluralem numerum, quia proprium est. 769. Quomodo declinatur nomen femininum in ax? M. Ita 770declinatur: nominatiuo singulari, haec pax; genetiuo, huius pacis, 771et reliqua; et non habet pluralem numerum. 772. Quomodo declinatur nomen commune trium generum 773in ax? M. Ita declinatur: nominatiuo, hic et haec et hoc rapax; 774genetiuo, huius rapacis et reliqua; et pluraliter: nominatiuo 775masculino et feminino genere, hi et hae rapaces, et neutro haec 776rapatia et reliqua. Ita declinantur capax, locax et alia multa. 777

Critical apparatus

Gligerio Giammona: Gligerium Gballenium corr. Giammona 2016: balleniam Gh[e]ae Giammona: heae Gh[e]ae Giammona: heae Gsingulari G1: singulo Gaut in or G1: om. Gmercs (cf. infra ll. 616, 913) Giammonaaut monosillaba G1: ut monosillaba G] ut G; [ut] secl. Giammona 2016turris (cf. l. 291 A, l. 261 MOW) Giammona: terris Gturris corr. (cf. l. 291 A, l. 261 MOW) Giammona 2016: terris Gbeluis scil. peluis, cf. Smaragd. 85, 324 M G1: om. Gterminationes Giammona: terminationem G‑ercs G1: ers Gebdomadis G1: ebdamadis Gceriuma scil. ‘celeuma teriuma fort. ex theorema toriuma scil. toreuma uel in an suppl. Giammona: om. Gcommune Giammona: communi Ghoc G1: om. Gglans G1: gcans Get haec G1: om. Garcs Giammona: ars Gancs G1: ans Glancs G1: lans GRachielis G1: Rachaelis Gpenten scil. pecten cf. infra l. 822 M suppl. Giammona: om. Gmiles Giammona: milos Gteres (cf. infra l. 854) Giammona: tres GM. G1: om. Gcaeleps scil. celebs, cf. infra l. 906 ir Giammona: is Gmensis intellige messis GIIIIor Giammona: IIIIa Ghic Giammona: haec Gfulgor suppl. Giammona: om. Gterribulior G1: terribulor G[c]ros (cf. infra ll. 1008-1009) Giammona 2016: cros Gturtur f. tuntur legitur GV Giammona: IIIa Gvirtus Giammona: iustus GQuot genera inueniuntur in ‘‑us’? M. Unum genus, id est neutrum, ut ‘hoc ius huius iuris’.] cf. infra ll. 1087-1091 et hoc G1: om. Gatrox scil. atrux, cf. l. 557 A I id G1: id Gistas terminationes G1: istasunterminationes Gceriuma scil. ceroma teriuma toriuma scil. toreuma Gcaeliuma scil. celeuma onoma Giammona: anoma Gcorripiuntur suppl. Giammona: corripiunt Gait Giammona: at G fort. delendum, sed cf. Char. 24, 19-26; Prisc. ars 5, 10, 9, ubi alia nomina propria in ‑al inveniuntur Giammonaanimal G1: hannibmal Go animalia G1: om. Gnominatiuo G1: nominatiuum masculinum Gfarr[a]es Giammona: farraes Ghaec G1: om. Gparem suppl. Giammona: par GM. G1: om. Guoluntas Giammona: uolantas Gab hoc suppl. Giammona: om. Go suppl. Giammona: om. GAiace Giammona: Aicae Glocax scil. loquax G

Linguistic layer

Quotation layer